อัปเดตล่าสุด: 18 พฤศจิกายน 2569
Health Certificate ส่งออก หรือใบรับรองสุขอนามัย ไม่ได้ออกโดยหน่วยงานเดียว ผู้ออกขึ้นกับชนิดอาหาร บทความนี้สรุปว่าอาหารแต่ละประเภทขอจากใคร ต้องใช้เอกสารอื่นอะไรอีก และควรเริ่มเตรียมอย่างไร
สรุปสั้นๆ เรื่อง Health Certificate ส่งออกอาหาร
- ผู้ออกขึ้นกับชนิดอาหาร: สัตว์น้ำออกโดยกรมประมง เนื้อสัตว์และสินค้าปศุสัตว์ออกโดยกรมปศุสัตว์ สินค้าพืชแปรรูปออกโดยกรมวิชาการเกษตร
- อาหารแปรรูปที่อยู่ในการกำกับของ อย.: อย. ออกหนังสือรับรองเพื่อการส่งออก เช่น Certificate of Free Sale เป็นใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์
- ผักผลไม้สดใช้ใบรับรองสุขอนามัยพืช: Phytosanitary Certificate ของกรมวิชาการเกษตร ยื่นผ่านระบบ e-Phyto
- Pink Form ไม่ใช่ Health Certificate: เป็นหนังสือรับรองแหล่งผลิตอาหารปลอดโรคของกรมควบคุมโรค
- เริ่มจากถามผู้นำเข้า: ขอชื่อเอกสารเต็ม หน่วยงานผู้ออก และตัวอย่างใบรับรอง ก่อนผลิตหรือจองระวาง
Health Certificate ส่งออกคืออะไร?
Health Certificate คือเอกสารที่หน่วยงานรัฐของประเทศผู้ส่งออกรับรองว่าสินค้าอาหารผลิตภายใต้การควบคุมด้านสุขอนามัย และเป็นไปตามข้อกำหนดของประเทศผู้ซื้อ หน่วยงานรัฐที่ทำหน้าที่นี้เรียกว่าหน่วยงานผู้มีอำนาจ (Competent Authority)
ไทยไม่มีหน่วยงานกลางที่ออก Health Certificate ให้อาหารทุกชนิด แต่ละกรมดูแลสินค้าของตัวเอง และแต่ละประเทศปลายทางกำหนดแบบฟอร์มต่างกัน
ใบรับรองแบบนี้มักผูกกับสินค้าแต่ละรุ่นหรือแต่ละล็อต ไม่ใช่ใบเดียวใช้ได้ตลอด ตัวอย่างเช่น สหภาพยุโรปกำหนดให้สินค้าประมงทุกรุ่นต้องมี Health Certificate กำกับ
อาหารแต่ละประเภทขอ Health Certificate จากหน่วยงานไหน?
ดูจากวัตถุดิบหลักของสินค้าก่อน แล้วตรวจกับข้อกำหนดของประเทศปลายทางอีกครั้ง
สัตว์น้ำและผลิตภัณฑ์ประมง: กรมประมง
กองตรวจสอบคุณภาพสินค้าประมง กรมประมง ออกใบรับรองสุขอนามัยให้สินค้าประมงส่งออก เช่น กุ้ง ปลา หมึก หอยแช่แข็ง และอาหารทะเลแปรรูป เงื่อนไขสำคัญคือ
- โรงงานต้องผ่านการตรวจรับรองจากกรมประมง: และบางตลาดต้องมีชื่ออยู่ในบัญชีโรงงานที่ประเทศปลายทางยอมรับ เช่น บัญชีโรงงานส่งออกสหภาพยุโรป
- แนบเอกสารแหล่งที่มาของวัตถุดิบ: เช่น ฉลากสินค้า หนังสือกำกับการจำหน่ายสัตว์น้ำ หรือผลวิเคราะห์สารตกค้างตามที่ตลาดนั้นกำหนด
- อาจมีการตรวจการบรรจุตู้: สำหรับสินค้าไปสหภาพยุโรป โรงงานต้องแจ้งข้อมูลการบรรจุตู้ล่วงหน้าอย่างน้อย 3 วันทำการ
รายละเอียดตัวอย่างดูได้ในคู่มือการขอการรับรองสินค้าประมงส่งออกสหภาพยุโรปของกรมประมง
เนื้อสัตว์ ไข่ นม และสินค้าปศุสัตว์: กรมปศุสัตว์
กรมปศุสัตว์เป็นหน่วยงานผู้มีอำนาจด้านสุขภาพสัตว์และสินค้าปศุสัตว์ เช่น เนื้อไก่ เนื้อเป็ด เนื้อสุกร ไข่ และนม การส่งออกสัตว์และซากสัตว์ต้องได้รับอนุญาตจากกรมปศุสัตว์ตามพระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558
ประเทศผู้ซื้อหลายแห่งรับสินค้าเฉพาะจากโรงงานที่กรมปศุสัตว์รับรองและแจ้งรายชื่อไว้ เช่น ข้อกำหนดเนื้อสัตว์ปีกจากไทยของญี่ปุ่น ที่ให้กรมปศุสัตว์ออกใบรับรองทุกล็อต
สินค้าพืชแปรรูป: กรมวิชาการเกษตร
กองพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าพืช กรมวิชาการเกษตร ออกใบรับรองสุขอนามัยให้สินค้าเกษตรแปรรูปด้านพืชเพื่อการส่งออก เช่น แป้งมันสำปะหลัง โดยพิจารณาจากผลทดสอบทางจุลชีววิทยา เคมี และสิ่งปนเปื้อน เทียบกับมาตรฐานของประเทศคู่ค้า (คู่มือของกรมวิชาการเกษตร)
อาหารแปรรูปที่อยู่ในการกำกับของ อย.
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ออกหนังสือรับรองอาหารเพื่อการส่งออก 3 แบบ คือ Certificate of Free Sale, Certificate of Manufacturer และ Certificate of Ingredient
ตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2568 อย. ออกเป็นใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ (e-Certificate) ที่ปลายทางตรวจสอบความถูกต้องทางออนไลน์ได้
ถ้าผู้ซื้อขอ “Health Certificate” สำหรับอาหารแปรรูป เช่น ขนม เครื่องปรุง หรือเครื่องดื่ม ให้ถามว่าต้องการเอกสารฉบับใดของ อย. หรือของกรมอื่น อย่าเดาเอง
ส่งออกอาหารต้องใช้เอกสารอะไรอีกบ้าง?
เอกสารแต่ละฉบับรับรองคนละเรื่อง ใช้แทนกันไม่ได้
| เอกสาร | หน่วยงานผู้ออก | ใช้กับสินค้า | มักถูกขอโดย |
|---|---|---|---|
| Health Certificate (ใบรับรองสุขอนามัย) | กรมประมง กรมปศุสัตว์ หรือกรมวิชาการเกษตร ตามชนิดสินค้า | สัตว์น้ำ สินค้าปศุสัตว์ สินค้าพืชแปรรูป | หน่วยงานด้านอาหารของประเทศปลายทาง |
| Phytosanitary Certificate (ใบรับรองสุขอนามัยพืช) | กรมวิชาการเกษตร | ผักผลไม้สด พืช เมล็ดพันธุ์ ผลผลิตเกษตรที่ไม่ผ่านการแปรรูป | หน่วยงานกักกันพืชปลายทาง |
| Pink Form | กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค | อาหารที่ผู้นำเข้าหรือปลายทางกำหนดให้รับรองแหล่งผลิตปลอดโรค | ผู้นำเข้าหรือหน่วยงานปลายทางบางประเทศ |
| Certificate of Free Sale | อย. | อาหารที่อยู่ในการกำกับของ อย. | ผู้นำเข้าที่ต้องขึ้นทะเบียนสินค้าในประเทศของตน |
| Certificate of Origin (หนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้า) | กรมการค้าต่างประเทศ | สินค้าทั่วไป ไม่เฉพาะอาหาร | ผู้นำเข้าที่ต้องการใช้สิทธิลดอากรตาม FTA |
Phytosanitary Certificate ต่างจาก Health Certificate อย่างไร?
Phytosanitary Certificate รับรองว่าพืชปลอดศัตรูพืชตามที่ประเทศปลายทางกำหนด ไม่ได้รับรองความปลอดภัยของอาหาร
กรมวิชาการเกษตรเปิดใช้ระบบ e-Phyto ตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2565 ผู้ส่งออกลงทะเบียนผ่านระบบ National Single Window (NSW) แล้วยื่นคำขอที่ e-phytoexporter.doa.go.th
ส่วน Certificate of Origin ไม่เกี่ยวกับสุขอนามัย ยื่นขอกับกรมการค้าต่างประเทศผ่านระบบ DFT SMART C/O อ่านต่อที่ C/O คืออะไร
Pink Form กรมควบคุมโรค ต่างจาก Health Certificate อย่างไร?
Pink Form คือหนังสือรับรองแหล่งผลิตแหล่งกำเนิดอาหารปลอดโรค ออกโดยกองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค และยื่นผ่านระบบ NSW เอกสารนี้รับรองว่าแหล่งผลิตอยู่ในพื้นที่ปลอดอหิวาตกโรค ไม่ได้รับรองสุขอนามัยของโรงงานหรือผลตรวจสินค้า
ดังนั้น Pink Form ไม่ใช่ Health Certificate และใช้แทนกันไม่ได้ทุกกรณี การส่งออกครั้งเดียวอาจต้องใช้ทั้งสองฉบับ ถ้าผู้นำเข้ากำหนด อ่านขั้นตอน ข้อมูลที่ต้องเตรียม และค่าบำรุงบริการได้ที่ Pink Form คืออะไร
ประเทศปลายทางกำหนดอะไรเพิ่มบ้าง?
หลายตลาดไม่ได้ดูแค่ใบรับรองที่แนบมากับสินค้า แต่กำหนดให้โรงงานผ่านการรับรองหรือขึ้นทะเบียนก่อนส่งออก ตัวอย่างที่ควรรู้
- สหภาพยุโรป: สินค้าประมงต้องมาจากโรงงานที่อยู่ในบัญชีโรงงานที่สหภาพยุโรปประกาศ และใช้แบบฟอร์มใบรับรองตามกฎระเบียบของสหภาพยุโรป
- จีน: ตั้งแต่ 1 มิถุนายน 2569 ศุลกากรจีน (GACC) ใช้ระเบียบฉบับที่ 280 แทนฉบับที่ 248 อาหาร 17 กลุ่ม เช่น เนื้อสัตว์ สัตว์น้ำ นม และไข่ ต้องขึ้นทะเบียนโรงงานก่อนส่งออก โดยมีหน่วยงานของประเทศผู้ส่งออกตรวจและเสนอชื่อ (สรุปจากหน่วยงานอาหารสิงคโปร์)
- ญี่ปุ่น: เนื้อสัตว์ปีกต้องมาจากโรงงานที่กรมปศุสัตว์รับรองและแจ้งรายชื่อให้ญี่ปุ่นล่วงหน้า
ก่อนรับคำสั่งซื้อจากตลาดใหม่ ให้ตรวจกับกรมที่ดูแลสินค้าว่าโรงงานมีสิทธิส่งออกไปประเทศนั้นแล้วหรือยัง
ขอใบรับรองส่งออกอาหารมีขั้นตอนอย่างไร?
รายละเอียดต่างกันตามกรมและประเทศปลายทาง แต่ลำดับงานคล้ายกัน
- ขอข้อกำหนดจากผู้นำเข้า: ชื่อเอกสารเต็ม หน่วยงานผู้ออก ข้อความรับรองพิเศษ และตัวอย่างใบรับรอง
- ระบุกรมที่รับผิดชอบ: ดูจากวัตถุดิบหลักและพิกัดศุลกากร (HS Code) ของสินค้า
- เตรียมความพร้อมของโรงงาน: ขอการรับรองหรือขึ้นทะเบียนกับกรมนั้น และกับประเทศปลายทางถ้ากำหนด ขั้นนี้อาจใช้เวลานาน ควรทำก่อนรับคำสั่งซื้อ
- ลงทะเบียนในระบบของหน่วยงาน: เช่น e-Submission และ e-Certificate ของ อย. ระบบ e-Phyto ของกรมวิชาการเกษตร หรือระบบ NSW สำหรับ Pink Form
- ส่งตัวอย่างตรวจหรือนัดตรวจ: ถ้ากรมหรือประเทศปลายทางกำหนดผลวิเคราะห์ หรือการตรวจสินค้าก่อนบรรจุ
- ยื่นคำขอรายล็อต: ใช้ข้อมูลให้ตรงกับ Invoice, Packing List และฉลากสินค้า แล้วชำระค่าธรรมเนียมตามที่หน่วยงานกำหนด
- ตรวจใบรับรองก่อนส่งต่อ: เทียบชื่อสินค้า น้ำหนัก ผู้ส่งออก ผู้รับ และประเทศปลายทางกับเอกสารส่งออกอีกครั้ง
ใบรับรองเป็นงานคู่ขนานกับการผ่านพิธีการศุลกากรขาออกและการจองระวาง ควรแจ้งตัวแทนออกของตั้งแต่ต้นว่าสินค้าต้องใช้ใบรับรองอะไรบ้าง ดูบริการพิธีการศุลกากร
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ขอผิดฉบับ: ได้ยินคำว่า Health Certificate แล้วไปขอ Pink Form หรือ Certificate of Free Sale โดยไม่ถามผู้นำเข้าก่อน
- ลืมเงื่อนไขของส่วนผสม: เช่น อาหารทะเลผสมนมหรือไข่ อาจต้องมีเอกสารรับรองแหล่งที่มาของส่วนผสมเพิ่ม
- โรงงานยังไม่อยู่ในบัญชีที่ปลายทางยอมรับ: แม้ได้ใบรับรอง สินค้าก็อาจถูกปฏิเสธที่ด่านปลายทาง
- ข้อมูลไม่ตรงกัน: ชื่อสินค้า น้ำหนัก หรือชื่อผู้รับในใบรับรองไม่ตรงกับ Invoice, Packing List หรือใบตราส่ง
- เริ่มช้า: รอใกล้วันปิดรับตู้หรือวันเครื่องออก ทำให้แก้ข้อมูลไม่ทัน
- ลืมเอกสารด้านภาษี: มีใบรับรองสุขอนามัยครบ แต่ไม่ได้ทำ Certificate of Origin ที่ผู้ซื้อต้องใช้ลดอากร
คำถามที่พบบ่อย
Health Certificate ส่งออกต้องทำทุกครั้งไหม?
ขึ้นกับสินค้าและประเทศปลายทาง ถ้าปลายทางกำหนด มักต้องขอเป็นรายล็อต เช่น สินค้าประมงไปสหภาพยุโรปต้องมีใบรับรองทุกรุ่น
Pink Form ออกโดยกรมควบคุมโรคใช่ไหม?
ใช่ ออกโดยกองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค ยื่นผ่านระบบ NSW และเป็นคนละฉบับกับ Health Certificate
ส่งผลไม้สดออกต่างประเทศต้องใช้ใบรับรองอะไร?
โดยทั่วไปใช้ Phytosanitary Certificate ของกรมวิชาการเกษตร ยื่นผ่านระบบ e-Phyto และบางตลาดกำหนดให้ผลไม้มาจากแปลงที่ได้รับรองมาตรฐานการผลิตที่ดี (GAP)
Certificate of Free Sale ใช้แทน Health Certificate ได้ไหม?
ไม่ควรถือว่าใช้แทนกันได้ Certificate of Free Sale รับรองว่าสินค้าจำหน่ายได้ในไทย ส่วน Health Certificate รับรองตามข้อกำหนดของประเทศผู้ซื้อ ให้ยืนยันกับผู้นำเข้าก่อน
ส่งตัวอย่างอาหารต้องมีใบรับรองไหม?
อาจต้องมี บางหน่วยงานมีใบรับรองสำหรับสินค้าตัวอย่างหรือสินค้าจัดแสดงแยกไว้ ให้ตรวจข้อกำหนดของประเทศปลายทางก่อนส่ง
มองหาผู้ดูแลพิธีการและการขนส่งในที่เดียว?
ทีม KTC Global Logistics ให้บริการพิธีการศุลกากร นำเข้า และขนส่งทางเรือและทางอากาศ ส่งรายละเอียดสินค้ามาปรึกษาได้ โทร 02-286-1967 หรือ LINE: @ktclogistics (จันทร์–ศุกร์ 09:00–17:00)